MMO: AĞIR TONAJLI ARAÇLAR VE SERVİS ARAÇLARINDA TRAFİK GÜVENLİĞİ İÇİN YORULMA TESTLERİ VE FREN DENETİMLERİ GENİŞLETİLMELİDİR!

Ağır Tonajlı Araçlar ve Servis Araçlarında Trafik Güvenliği İçin Yorulma Testleri ve Fren Denetimleri Genişletilmelidir!

28.08.2026 tarihinde yaptığımız “‘Otobüs Kazaları’ Önlenebilir! Mevzuat Değişikliği ve Kamusal Denetim Şarttır!” başlıklı açıklamamızda (https://www.mmo.org.tr/merkez/basin-aciklamasi/otobus-kazalari-onlenebilir-mevzuat-degisikligi-ve-kamusal-denetim-sarttir) yangın güvenliğine ilişkin teknik önerilerimizi sıralamış ve zorunlu güvenlik teknolojileri, hız sınırlamaları ve denetim, araç muayene ve denetim sisteminin iyileştirilmesi, sürücü çalışmasının izlenmesi ve ulaşım politikalarında köklü değişim gerekliliğine işaret etmiştik. Bu açıklamamızda ise gene trafik güvenliğinin tesisi için ağır tonajlı araçlar ve servis araçlarında yorulma testleri ve fren denetimlerinin önemini belirteceğiz.

Ülkemizde şehirlerarası yolcu taşımacılığında kullanılan otobüsler, okul ve personel servis araçları ile kamyon, çekici ve diğer ağır tonajlı taşıtlar, uzun yıllar boyunca yüksek kilometrelerde ve ağır çalışma koşullarında kullanılmaktadır. Trafik güvenliği bu araçlarda yalnızca sürücü davranışı, lastik durumu veya frenlerin anlık olarak çalışıp çalışmadığının denetlenmesiyle sağlanamaz.

Ağır taşıtların şasi ve taşıyıcı sistemleri, yıllar boyunca tekrarlanan yükler, titreşimler, yol darbeleri, aşırı yükleme ve korozyon etkisi altında kalmaktadır. Bu etkiler, zaman içerisinde metal yorulmasına; özellikle kaynak bölgeleri ve kritik şasi bağlantılarında gözle görülmesi güç çatlakların oluşmasına neden olabilmektedir. Zamanında saptanmayan yorulma çatlakları ilerleyerek taşıyıcı sistemin dayanımını azaltabilir ve ciddi trafik kazası riski yaratabilir.

Bu nedenle özellikle belirli bir yaş ve yüksek kilometre düzeyine ulaşan otobüs, minibüs, okul ve personel servisleri ile ağır yük taşıtlarında, var olan periyodik araç muayenelerine ek olarak, şasi ve kaynak bölgelerinin akredite kuruluşlar tarafından, tahribatsız muayene yöntemleriyle incelenmesi gerekmektedir. Kritik bölgelerde oluşabilecek yorulma çatlakları; manyetik parçacık, penetrant veya uygun diğer tahribatsız muayene yöntemleri kullanılarak, araç çalışmaya devam ederken bir kazaya dönüşmeden önce saptanabilir. Bursa’da gerçekleştirilen uygulamada araç şasilerinin kritik ve yük taşıyan bölgelerinde bu yöntemle çatlak taraması yapılmıştır.

Aynı şekilde fren denetimlerinin de yalnızca frenin çalışıp çalışmadığının kontrolünden oluşmaması gerekir. Sağ ve sol tekerleklerdeki fren kuvveti farkı, fren disklerinin kalınlığı ve yüzey durumu, fren borularındaki korozyon, ABS sisteminin çalışması ve arıza göstergelerinin doğru işlev görüp görmediği birlikte değerlendirilmelidir.

Bursa’da gerçekleştirilen uygulamada araç şasilerinin kritik ve yük taşıyan bölgelerinde bu yöntemle çatlak taraması ile fren denetimleri yapılmıştır. Yapılan bu pilot uygulamada incelenen 26 toplu taşıma ve servis aracından 18’i şasi yorulma çatlağı taramasını geçememiş; kalan araçlarda da fren ve araç uygunluğuna ilişkin giderilmesi gereken eksiklikler saptanmıştır. Bu sonuçlar, ülkemizdeki tüm ağır tonajlı araçlar, servis araçları için genellenemez, ancak ileri yaşlı ticari araçlarda ayrıntılı teknik denetimin önemini açık biçimde ortaya koymaktadır. 

Önerimiz; özellikle trafiğe çıkışından itibaren 10 yılını doldurmuş veya kullanım yoğunluğu nedeniyle yüksek kilometreye ulaşmış toplu yolcu ve yük taşıma araçlarında, var olan, periyodik muayeneye ek olarak, üç aşamalı bir güvenlik kontrolünün uygulanmasıdır:

• Şasi ve kaynak bölgelerinde tahribatsız muayene ile yorulma çatlağı taraması,
• Kapsamlı fren sistemi performans ve uygunluk testleri,
• Aracın genel teknik ve yapısal uygunluk denetimi yapılmalıdır.

Bu kontrollerin, TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite muayene kuruluşları ve ilgili yöntemlerde yetkinliği belgelendirilmiş uzman personel tarafından yapılması, denetimin güvenilirliği açısından önemlidir.

Amaç araçları yalnızca yaşları nedeniyle trafikten çekmek değildir. Amaç, yaşlanan ve yoğun kullanılan araçlarda gözle görülemeyen yapısal hasarları, kazaya dönüşmeden önce ortaya çıkarmaktır. Teknik olarak güvenli olduğu belirlenen araçlar kullanılmaya devam edebilir; güvenliğini kaybetmiş araçların ise gerekli onarım veya yenileme yapılmadan yolcu ve yük taşımaması sağlanmalıdır.

Trafik kazalarının ardından nedenleri tartışmak yerine, mühendislik yöntemleriyle kazaları oluşmadan önlemek mümkündür. Yolcuların, öğrencilerin, çalışanların ve tüm karayolu kullanıcılarının güvenliği için ağır ticari ve toplu taşıma araçlarında, yorulma çatlağı taraması ile kapsamlı fren denetimleri ulusal ölçekte değerlendirilmelidir.

TMMOB Makina Mühendisleri Odası olarak, ülkemizde güvenli ulaşım için başta gerekli mevzuatın hazırlanması ve uygulanması ile  yetkili personellerin eğitim ve belgelendirmesi   olmak üzere her türlü çalışmaya katkı sunmaya hazır olduğumuzu bir kez daha kamuoyunun bilgisine sunarız.

“Kazadan sonra kusur aramak yerine, kusuru kazadan önce bulmalıyız.”

Yunus YENER
TMMOB Makina Mühendisleri Odası Başkanı