TMMOB BATMAN İKK: PARKLAR YER DEĞİŞTİRMEZ, TİCARETE AÇILAMAZ!

KONU: BATMAN BELEDİYESİ 04.03.2026 TARİH VE 57 SAYILI KARARI İLE KABUL EDİLEN İMAR DEĞİŞİKLİKLERİ İTİRAZI HK.

 Giriş ve Amaç

Bu rapor, Batman Belediyesi Meclisi’nin 04.03.2026 tarih ve 57 sayılı kararı ile kabul edilen imar planı değişikliklerinin; şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı çerçevesinde teknik olarak değerlendirilmesi ve kararın iptali amacıyla hazırlanmıştır.

İnceleme konusu plan değişikliği kapsamında, mevcut park alanlarının bir bölümünün ticari kullanıma dönüştürüldüğü, buna karşılık farklı noktalarda bazı alanların park alanı olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Her ne kadar plan değişikliği savunusunda toplam yeşil alan miktarında artış olduğu ileri sürülse de, şehircilik ve planlama disiplini açısından yalnızca alan büyüklüğü üzerinden değerlendirme yapılması yeterli değildir. Donatı alanlarının değerlendirilmesinde erişilebilirlik, hizmet yarıçapı, mekânsal süreklilik, kullanım niteliği ve kamusal fayda birlikte ele alınmalıdır.

Bu rapor, söz konusu plan değişikliğini niceliksel büyüklükten ziyade işlevsel yeterlilik ve kentsel hizmet üretme kapasitesi bakımından dikkate alınarak hazırlanmıştır.

TESPİTLERİMİZ;

Plan Değişikliğinin Temel Niteliği

Yapılan değişiklik, yalnızca bir kullanım kararı değişikliği olmayıp, mevcut açık ve yeşil alan sistemine doğrudan müdahale niteliği taşımaktadır. Plan değişikliği ile:

•Mevcut bütüncül park alanlarının parçalandığı,

•Park alanları içerisine ticari kullanımlar yerleştirildiği,

•Park fonksiyonunun farklı ve kopuk parsellerde yeniden tanımlandığı tespit edilmiştir.

Bu durum, plan kararının salt metraj değişimi olarak değil, kentsel açık alan sisteminin yapısını ve işleyişini etkileyen bir müdahale olarak değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.

Erişilebilirlik ve Hizmet Alanı Analizi

Kentsel açık ve yeşil alanların planlanmasında temel kriterlerden biri, bu alanların hizmet verdiği nüfus tarafından yaya erişimi içinde kullanılabilir olmasıdır. Planlama pratiğinde ve şehircilik yaklaşımında park alanları için yaklaşık 300–500 metre aralığındaki yaya erişim mesafesi temel bir değerlendirme ölçütü olarak kabul edilmektedir.

Mevcut Durum

Mevcut park alanları, çevresindeki yerleşim alanlarına yürüme mesafesinde hizmet veren, bütüncül yapıya sahip ve bulunduğu çevrede kamusal açık alan ihtiyacını karşılayan alanlar niteliğindedir.

Bu yönüyle mevcut alanlar yalnızca “yeşil yüzey” değil, belirli bir nüfusa doğrudan hizmet sunan aktif kentsel donatı alanlarıdır.

Plan Değişikliği Sonrası Durum

Plan değişikliği sonrasında, parktan ticari kullanıma dönüştürülen alanların hizmet verdiği nüfusun, daha önce sahip olduğu yakın çevre park erişimini kaybettiği görülmektedir.

Yeni park alanları her ne kadar toplam metraj hesabı içinde bir telafi unsuru olarak gösterilse de, bu alanların:

•Parkı kaybeden nüfusun bulunduğu bölgede yer almaması,

•Aynı yaya erişim alanını karşılamaması,

•Mevcut hizmet alanı ile mekânsal olarak örtüşmemesi nedeniyle eşdeğer bir hizmet üretmediği anlaşılmaktadır.

Teknik Değerlendirme

Plan değişikliği sonucunda park alanlarının yalnızca yeri değişmemekte; aynı zamanda hizmet verdikleri nüfus ve erişim alanları da değişmektedir. Bu nedenle ortaya çıkan durum, donatı alanının başka bir yerde yeniden üretilmesi değil, mevcut hizmet ilişkisinin zayıflatılmasıdır.

Bu çerçevede değerlendirildiğinde, 500 metre erişim kriteri bakımından eşdeğer hizmet alanının sağlanamadığı, dolayısıyla plan değişikliğinin erişilebilirlik yönünden yeterli olmadığı sonucuna varılmaktadır.

Mekânsal Süreklilik ve Açık Alan Sistemine Etkisi

Park alanları kent içinde yalnızca tekil boşluklar değil, bir bütün olarak açık alan sisteminin parçalarıdır. Bu alanların bütüncül yapısı, yaya dolaşımı, görsel süreklilik, rekreatif kullanım ve çevresel kalite bakımından önem taşımaktadır.

İncelenen plan değişikliği ile:

•Mevcut park alanları parçalanmakta,

•Araya ticari kullanımlar girmekte,

•Açık ve yeşil alan sürekliliği kesintiye uğramaktadır.

Bu durum, kentsel açık alan sisteminin sürekliliğini bozmakta, parkın kamusal kullanım bütünlüğünü zayıflatmakta ve alanın açık alan niteliğini aşındırmaktadır. Sonuç olarak plan değişikliği, yalnızca fonksiyonel değil, aynı zamanda mekânsal kalite bakımından da olumsuz etki üretmektedir.

Nicelik ve Nitelik Ayrımı

Plan değişikliğinin gerekçelendirilmesinde öne çıkarılan “toplam yeşil alan artışı” yaklaşımı, esas olarak niceliksel bir değerlendirmeye dayanmaktadır. Oysa şehircilik ve planlama açısından bir donatı alanının değeri yalnızca yüzölçümü ile ölçülemez.

Bir park alanının niteliği;

•Bulunduğu konum,

•Erişilebilirlik düzeyi,

•Hizmet verdiği nüfus,

•Bütüncül kullanım kapasitesi,

•Kamusal yarar üretme gücü ile birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle toplam metrajda artış olması, mevcut park alanlarının parçalanması, yer değiştirmesi veya erişilebilirlik kaybı yaratması halinde niteliksel kaybı ortadan kaldırmamaktadır. Başka bir ifadeyle niceliksel artış, niteliksel eşdeğerlik anlamına gelmemektedir.

Ticari Kullanım Kararının Kentsel Etkileri

Park alanlarının ticari kullanıma dönüştürülmesi yalnızca fonksiyon değişikliği değil, aynı zamanda alanın kullanım yoğunluğunu ve çevresel yükünü değiştiren bir plan kararıdır.

Bu değişiklik:

•Yaya hareketliliğini artırabilecek,

•Araç trafiği oluşturabilecek,

•Otopark ihtiyacını yükseltebilecek,

•Teknik altyapı sistemleri üzerinde ek yük yaratabilecek,

•Çevredeki kamusal açık alan kullanım karakterini dönüştürebilecek niteliktedir.

Ancak incelenen plan değişikliği kapsamında bu etkileri ortaya koyan herhangi bir trafik etki değerlendirmesi, otopark çözümlemesi veya altyapı kapasite analizinin bulunmadığı görülmektedir. Bu eksiklik, plan kararının teknik dayanağını zayıflatmaktadır.

Kamusal Kullanım Değeri Açısından Değerlendirme

Park alanları, kent yaşamında serbest erişime açık, geniş kullanıcı kesimlerine hizmet veren ve doğrudan kamusal yarar üreten alanlardır. Ticari kullanımlar ise doğası gereği seçici, ekonomik ilişki temelli ve kamusal erişim bakımından sınırlayıcı etkiler doğurabilen kullanımlardır.

Bu nedenle park alanlarının ticari kullanımlara dönüştürülmesi, yalnızca fonksiyon değişikliği değil, kamusal kullanım değerinin daraltılması anlamına da gelmektedir.

Plan değişikliği ile bir alanın “yeşil alan” vasfının başka bir yerde yeniden tanımlanması, kaybedilen mevcut kamusal kullanım ilişkisini kendiliğinden telafi etmemektedir. Özellikle mevcut kullanıcı kitlesinin gündelik erişim alışkanlıkları ve alanın bulunduğu çevreyle kurduğu ilişki dikkate alındığında, söz konusu değişiklik kamusal fayda bakımından geriye gidiş niteliği taşımaktadır.

Hukuki ve Planlama İlkeleri Bakımından Değerlendirme

İmar planı değişikliklerinde temel ölçüt, kamu yararı ile şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarının korunmasıdır. Donatı alanlarında yapılan değişikliklerde yalnızca yüzölçümüne dayalı bir telafi değil, hizmet düzeyinin, erişilebilirliğin ve kullanım niteliğinin korunması esastır.

Bu nedenlerle plan değişikliğinin, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı bakımından sorunlu olduğu değerlendirilmektedir.

* Aynı hizmet bölgesinde olmalı; Yeni park, eski parkın hizmet ettiği mahalle/bölge içinde değildir.  Farklı Mahallede farklı alanlar içerisinde yer almaktadır.

* Nitelik olarak eşdeğer olmalı; Kapatıldığı alandaki kullanım değeri ve eşdeğer verilen alandaki değeri eşit değildir. Yeni Park Alanı Enerji Nakil Hattı (EHN)’nın geçtiği güven teşkil etmeyen bir alandan verilmiştir.

*Plan değişikliği gerekçelendirilmeli; Plan Açıklama Raporunda verilen gerekçede kamu yararı yoktur. Yeni düzenlemede açıkça Ticaret Alanı İşlevi kazanan alanlarda kamu yararı bulunmamaktadır.

* Yargı (Danıştay) yaklaşımı; Danıştay kararlarında da sürekli şu ilke vurgulanır:

•Kişi başına düşen yeşil alan azaltılamaz

•Park kaldırılıyorsa yerine eşdeğer alan verilmelidir

SONUÇ

* Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği-Madde 26 – Plan değişiklikleri ‘’İmar planlarında yer alan sosyal ve teknik altyapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesi halinde; bu alanların hizmet ettiği etki alanı içerisinde, eşdeğer büyüklükte yeni alan ayrılması zorunludur.’’  İbaresi geçmektedir.

24.03.2026-24.04.2026 tarihleri arasında askıya çıkan Batman İli Merkez İlçesi Petrolkent Mahallesinde bulunan 5925 Adada bulunan 2.273 m2’lik park alanı kaldırılarak Ticaret Alanına Dönüştürülmüştür. Kaldırılan Park Alanı için eşdeğer alanı ise aynı mahalle ve eşdeğer mesafede değil kanun maddesine ve içeriğine aykırı olacak şekilde Seyitler Mahallesi 5908 Ada 1-4-5 Nolu Parsellerden karşılanmaya çalışılmıştır. İmar Plan değişikliğinde verilen eşdeğer park alanı; Enerji Nakil Hattı (EHN)’nın geçtiği güven teşkil etmeyen bir alandan verilmiştir. Söz konusu fonksiyon değişikliği yukarıda açık Beyan edilmiş kanun maddesine aykırı durumda bulunmaktadır.

24.03.2026-24.04.2026 tarihleri arasında askıya çıkan Batman İli Merkez İlçesi Kohikan 1975 ada 3 nolu parselin doğusunda bulunan 2.329 m2’lik park alanı ve Meydan Alanı kaldırılarak Ticaret Alanına Dönüştürülmüştür. Kaldırılan Park Alanı için eşdeğer alanı ise aynı mahalle ve eşdeğer mesafede değil kanun maddesine ve içeriğine aykırı olacak şekilde Seyitler Mahallesi 5908 Ada 1-4-5 Nolu Parsellerden karşılanmaya çalışılmıştır. İmar Plan değişikliğinde verilen eşdeğer park alanı; Enerji Nakil Hattı (EHN)’nın geçtiği güven teşkil etmeyen bir alandan verilmiştir. Kaldırılan Meydan Alanı Eşdeğer Alan verilmeden kaldırılmıştır. Söz konusu fonksiyon değişikliği yukarıda açık Beyan edilmiş kanun maddesine aykırı durumda bulunmaktadır.

Yapılan teknik inceleme sonucunda;

•Mevcut park alanlarının bir bölümünün ticari kullanıma dönüştürülmesi,

•Yeni park alanlarının erişim ve hizmet alanı bakımından eşdeğer olmaması,

•500 metre yaya erişim kriteri açısından aynı hizmet düzeyinin sağlanamaması,

•Açık ve yeşil alan sisteminin parçalanması,

•Kamusal kullanım niteliğinin zayıflaması,

•Trafik, otopark ve altyapı etkilerine ilişkin yeterli teknik analizlerin ortaya konulmaması nedenleriyle söz konusu plan değişikliğinin, niceliksel bazı artışlar içerse dahi işlevsel, mekânsal ve kamusal açıdan kayıp ürettiği kanaatine varılmıştır.

Bu çerçevede plan değişikliği, kamu yararı bakımından uygun bulunmamaktadır.

TMMOB Batman İl Koordinasyon Kurulu Görüşü:

TMMOB Batman İl Koordinasyon Kurulu olarak;

•Yeşil alanların yalnızca metraj üzerinden değil, erişilebilirlik, bütünlük ve kullanım değeri üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini,

•Park alanlarının ticari kullanımlara dönüştürülmesinin kamusal açık alan sistemini zayıflattığını,

•Yeni düzenlemenin eşdeğer hizmet alanı üretmediğini,

•Plan değişikliğinin şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı yönünden uygun olmadığını

Söz konusu plan değişikliğinde kamu yararı gözetilmemiştir. Kohikan Mahallesi 1975/3 nolu parselin doğusundaki park alanının kapatılıp Ticarete dönmesi Kamu yararı gözetilmeden yapılan bir plan değişikliğidir. Aynı alan içerisinde kapatılan Meydan Alanı için Eşdeğer Alan verilmemiştir. Söz konusu meydan alanı Sağlık alanına ve yakın çevre için kamusal bir alandır. Meydan Alanları; halkın toplanma, dinlenme, sosyal, kültürel, ticari ve siyasi faaliyetler için kullandığı açık kamusal alanlardır. Kent kimliğini yansıtan, sokakların kesiştiği, kentsel hayatın nefes aldığı dinamik bir açık alan-yeşil alan işlevi görürler. Kamusal alanların kapatılıp rant faktörüne hizmet eden işlevlere dönmesi planlama ve Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğine aykırı durumdadır.

*Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği → eşdeğer alanı açıkça zorunlu kılar

    Yukarıda belirtilen nedenler doğrultusunda alınan meclis kararının iptali hususunda;

Gereğinin yapılmasını arz ederiz.

TMMOB Batman İl Koordinasyon Kurulu